فصل چهارم: مواد و روشها
4-1 زمان و موقیت جغرافیایی محل آزمایش 25
4-2 مشخصات خاک25
4-3 طرح آماری و نحوه اجرای آزمایش26
4-4 مشخصات ماده آزمایشی27
4- 5- صفات مورد مطالعه 27
فصل پنجم: نتایج

5-1 مرحله حداکثر پنجه زنی29
5-1- 1- ارتفاع بوته29
5-1-2- تعداد پنجه در کپه30
5-1- 3- وزن خشک برگ32
5-1- 4- وزن خشک ساقه 32
5-1- 5- وزن خشک ریشه 33
5-1- 6- وزن خشک کل33
5-1- 7- میزان سدیم برگ، ساقه و ریشه34
5-1- 8- میزان پتاسیم برگ، ساقه و ریشه34
5-1- 9- عدد کلروفیل متر35
5-2 مرحله گلدهی36
5-2-1- ارتفاع بوته36
5-2-2- تعداد پنجه در کپه37
5-2-3- وزن خشک برگ39
5-2-4- وزن خشک ساقه 39
5-2-5- وزن خشک کل40
5-2- 6- میزان سدیم برگ و ساقه40
5-2- 7- میزان پتاسیم برگ و ساقه 42
5-2-8- عدد کلروفیل متر42
5- 3- مرحله رسیدن فیزیولوژیکی43
5-3-1- تعداد خوشه در کپه43
5-3-2- طول خوشه43
5-3-3- تعداد دانه پر در خوشه 44
5-3-4- تعداد دانه پوک در خوشه44
5-3-5- تعداد کل دانه در خوشه 45
5-3- 6- وزن خشک کل 45
5-3-7- عملکرد45
فصل ششم: بحث
6-1 بحث48
6-2پیشنهادات 51
منابع مورد استفاده52
چکیده انگلیسی58
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1 طبقه بندی خاکهای شور بر اساس سازمان خواروبار جهانی17 جدول4-1 خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک مورد استفاده26
جدول5-1 تجزیه واریانس صفات مرفولوژی اندازهگیری شده در مرحله حداکثر پنجهزنی ارقام حسنی،طارم محلی و عنبربو با موتانتهای نسل دوم 30
جدول5-2 اثر دز بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه، ریشه کل در سطوح موتانت نسل دوم ارقام حسنی طارم محلی و عنبربو در مرحله حداکثر پنجهزنی 31
جدول5-3 اثر موتانت نسل دوم بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و کل در سطوح دُز در مرحله حداکثر پنجه زنی 31
جدول5-4 مقایسه میانگین اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه، ریشه و کل مرحله حداکثر پنجه زنی31
جدول5-5 تجزیه واریانس صفات غلظت سدیم و پتاسیم برگ، ساقه و ریشه و عدد کلروفیل متر در مرحله حداکثر پنجهزنی 35
جدول5-6 اثر دُز بر میزان سدیم و پتاسیم برگ، ساقه و ریشه و عدد کلروفیل متر در سطوح مختلف موتانت های نسل دوم ارقام طارم محلی، حسنی و عنبربو 35
جدول5-7 اثر موتانتهای نسل دوم ارقام طارم محلی، حسنی و عنبربو بر میزان سدیم و پتاسیم برگ، ساقه و ریشه و عدد کلروفیل متر در سطوح مختلف دُز 36
جدول5-8 جدول مقایسه میانگین اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات میزان سدیم و پتاسیم برگ، ساقه و ریشه و عدد کلروفیل متر مرحله پنجهزنی36
جدول5-9 تجزیه واریانس صفات مرفولوژی اندازه گیری شده در مرحله گلدهی ارقام حسنی، طارم محلی و عنبربو با موتانت های نسل دوم 37
جدول5-10 اثر دُز بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه و کل در سطوح موتانت نسل دوم ارقام حسنی، طارم محلی و عنبربو در مرحله گلدهی38
جدول5-11 اثر موتانت نسل دوم بر ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه و کل در سطوح دز در مرحله گلدهی38
جدول5-12 مقایسه میانگین اثر متقابل موتانت در دز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، وزن خشک برگ، ساقه و کل در مرحله گلدهی38
جدول5-13 تجزیه واریانس صفات غلظت سدیم و پتاسیم برگ،ساقه و عدد کلروفیل متر در مرحله
گلدهی41
جدول5- 14اثر دُز بر میزان سدیم و پتاسیم برگ و ساقه و عدد کلروفیل متر در سطوح مختلف موتانتهای نسل دوم ارقام طارم محلی، حسنی و عنبربو 41
جدول5-15 اثر موتانت های نسل دوم ارقام طارم محلی، حسنی و عنبربو بر میزان سدیم و پتاسیم برگ و ساقه و عدد کلروفیل متر در سطوح مختلف دز 41
جدول5-16 مقایسه میانگین اثر متقابل رقم در دز بر صفات میزان سدیم و پتاسیم برگ و ساقه و عدد کلروفیل متر در مرحله گلدهی42
جدول5-17 تجزیه واریانس عملکرد و اجزای عملکرد در مرحله رسیدن فیزیولوژیکی46
جدول5-18 مقایسه میانگین اثر دز بر صفات اجزای عملکرد ، وزن خشک کل و عملکرد در سطوح موتانت های نسل دوم طارم محلی ، حسنی، عنبر بو46
جدول5-19- مقایسه میانگین اثر موتانت نسل دوم طارم محلی، حسنی، عنبر بو بر صفات اجزای عملکرد، وزن خشک کل و عملکرد در سطوح دز47
جدول5-20 مقایسه میانگین اثر متقابل موتانت در دُز بر صفات عملکرد ، اجزای عملکرد و وزن خشک کل در مرحله رسیدن فیزیولوژیکی47
چکیده
ارقام موجود برنج حساس به شوری هستند برای دستیبابی به ارقام متحمل به شوری می توان از تکنیک های موتاسیون بریدینگ بهره جست.برای مطالعه صفات زراعی موتانت های نسل دوم ارقام حسنی، طارم محلی و عنبربو ، آزمایش
مزرعه ای در زمینی واقع در روستای قائیمه بهنمیر در سال زراعی 91 اجرا شد.بافت خاک سیلتی لوم و میزان شوری خاک در طی اجرای طرح آزمایشی بین4-6 دسیزیمنز بر متر متغیر بود. تیمارها شامل دز اشعه گاما در دو سطح 250 و 300 همراه با شاهد ارقام حسنی ، طارم محلی و عنببربو و موتانت های نسل دوم ارقام فوق بوده است که به صورت آزمایش فاکتوریل در غالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار انجام شده است. صفات ارتفاع بوته، سطح برگ، وزن خشگ ریشه، ساقه برگ و کل، تعداد پنجه در کپه، عدد کلروفیل متر، میزان سدیم و پتاسیم ریشه، ساقه وبرگ در مرحله حداکثر پنجه زنی اندازهگیری شد. در مرحله گلدهی بجز ریشه بقیه صفات مرحله حداکثر پنجه زنی نیز اندازه گیری شد.در زمان رسیدن فیزیولوژیکی اجزای عملکرد، وزن خشک کل و عملکرد هر کپه بدست آمد. نتایج نشان داد اثر دز بر صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه در کپه، وزن خشک برگ ، ساقه و کل موتانت نسل دوم درمرحله حداکثر پنجه زنی و گلدهی معنی دار شد. درصد افزایش ارتفاع بوته، تعداد پنجه در کپه، وزن خشک کل در موتانت های نسل دوم نسبت به شاهدبه ترتیب 7/6 ، 27 و 35 درصد بود. مقدار بیوماس تولیدی در موتانت های نسل دوم ارقام حسنی، طارم محلی و عنبربو متفاوت بود. میزان رشد موتانت حسنی و عنبربو بیشتر از طارم محلی بود. اثر متقابل موتانت و دز بر صفات تعداد پنجه در کپه، وزن خشگ برگ، ساقه و کل در دز 250 در مرحله حداکثر پنجه زنی معنی دار بود. در مرحله گلدهی اثر دز بجز بر ارتفاع بوته بر سایر صفات رشدی در سطح 1% معنی دار بود. اجزای عملکرد و عملکرد متاثر از دز در موتانت های نسل دوم ارقام بوده و نسبت به شاهد بیشتر بوده است. کمترین وزن خشک کل مربوط به موتانت حسنی در دز 250 معادل 2/15 گرم و بیشترین مربوط به عنبربو شاهد معادل 56/23 گرم بود. کمترین عملکرد مربوط به موتانت حسنی در دز 250 معادل 8/3 گرم و بیشترین مربوط به عنبربو دز 300 معادل 85/9 گرم بود.
کلمات کلیدی: موتانت برنج، شوری، صفات مرفولوژی، عملکرد و اجزای عملکرد.

فصل اول

1- 1 مقدمه
یکی از مسائلی که انسان امروزی بویژه کشورهای جهان سوم با آن دست به گریبان می باشد مسئله تامین غذا می باشد. انسان از دوران نخستین حیات خودگیاهانی که از نظر ظاهری مطلوب به نظر می رسیدند را انتخاب می کردند، پس از کشف اصول و قوانین علم ژنتیک که برای اولین بار توسط مندل صورت گرفته است تلاقیهای تصادفی جای خود را به تلاقیهای هدف دار داده اند و بدین ترتیب تحولی عظیم در کشاورزی و زراعت ایجاد گردیده است. از میان گیاهان زراعی که نقش مهمی در تغذیه انسانها دارند، گیاهان خانواده غلات از اهمیت خاصی برخوردار می باشند که نقش برنج در تامین غذای انسانها بویژه در ممالک آسیا و از جمله ایران دارد، چند سال قبل اغلب واریته های مورد کشت و کار در اغلب مناطق
برنج خیز ارقام محلی تشکیل می داده اند ولی با افزایش سریع جمعیت و همچنین با رفتن سطح زندگی و در نتیجه افزایش مصرف مواد غذایی و صنعتی ما را به داشتن محصولات کشاورزی بیشتری محتاج
می سازد. بطور خلاصه می توان گفت که از اراضی کشور بجز پاره ای از موارد که از نظر آب، کود .
با توجه به خصوصیات فوق در سالهای اخیر توجه زیادی به اصلاح نبات، بویژه اصلاح برنج، از طریق وارد کردن ارقام، انجام هیبراسیون برای افزایش عملکرد در واحد سطح شده است. و در این باره نیز تا اندازهای نیز موفق بوده اند. از نکاتی که باید به آن توجه نمود این است که تنها تولید و ایجاد وارئیهی هر محصول نمیتواند سبب افزایش عملکرد گردد. زیرا فعالیتهای به نژادی، بدون رعایت و توجه به فاکتورهای زراعی مناسب نمی تواند موفق و موثر باشد بنابراین لازم است همراه کاری اصلاحی و تهیه ارقام پرمحصول، باید فاکتورهای زراعی و مهم از قبیل تاریخ کاشت، فاصله کاشت، میزان کود را برای حداکثر کردن عملکرد ارقام محصول رعایت نمود تا افزایش عملکرد حاصل گردد. برای نیل به خودکفایی در هر محصول میتواند به افزایش سطح زیرکشت، افزایش میزان تولید در واحد سطح و کشت دو یا سه بار در سال روی آورد. با توجه به اینکه 35 % نیاز غذایی جمعیت جهان را برنج تأمین می کند و با توجه به افزایش روز افزون جمعیت در جهان، نیاز شدید به افزایش تولیدات کشاورزی در کشور کاملاً محسوس
میباشد. امکان افزایش سطح زیرکشت بدلیل محدودیت منابع آب و خاک امری مشکل بنظر میرسد. بنابراین ضرورت اصلاح گیاه برنج جهت کاشت در مناطق شور امر بدیهی است. با بهرهگیری از تکنیکهای موتاسیون بریدینگ می توان به واریتههای متحمل به شوری دست یافت. بنابراین لازم است در مورد ارقامی که معرفی شده اند و یا لاین های امید بخش که در آستانه معرفی به زارعین قرار دارند باید آزمایشهای زراعی انجام گیرد تا صفات زراعی و عملکرد لاینها مطالعه شود.

فصـل دوم
کلیـات برنج

2- 1 اهمیت برنج
برنج یک منبع اصلی در رژیم غذایی انسان است که تقریباً نیمی از مردم دنیا از طریق آن امرار معاش
می کنند. این محصول برای یک سوم جمعیت جهان به عنوان غذای اصلی محسوب می گردد و در حدود یک پنجم از کل زمین های زیر کشت غلات را در جهان به خود اختصاص داده است. تقریباً دو میلیارد نفر (یک سوم جمعیت جهان) در جهان، به نحوی فرایندهای کاشت و فرآوری برنج وابستگی دارند. در حدود
90 درصد از برنج دنیا توسط کشاورزان خرده مالک در کشورهای در حال توسعه تولید می شود محصول برنج، اصلیترین غله در آسیا محسوب گردیده و برای تقریباً 3 میلیارد نفر(نیمی از جمعیت جهان) غذای اصلی و منبع عمده کالری به شمار می رود. در گزارشاتی که در سال 2000 تهیه شد، مشخص گردید که در حدود 40 درصد از مردم دنیا و اساساً آنهایی که در مناطق پرجمعیت کشورهای کمتر توسعه یافته زندگی میکردهاند، برای تامین بخش عمده ای از انرژی مورد نیاز خود، به این محصول وابسته بوده اند.
در کشورهایی آسیائی سهم غلات و حبوبات، در کل رژیم غذایی حدود 63 درصد می باشد که بخش عمده این غلات را برنج تشکیل می دهد. برنج تامین کننده 35 درصد تا 75 درصد از کالری مصرف شده توسط بیش از 3 میلیارد آسیائی است. قرن ها است که در بسیاری از کشورهای آسیائی این غله، بخش
اساسی رژیم غذایی افراد را تشکیل می دهد و کماکان در سه کشور از چهار کشور پرجمعیت جهان ی
عنی چین، هند و اندونزی، برنج غذای اصلی محسوب می گردد. برآورد شده که تا سال 2025، تعداد
6/4 میلیارد نفر، برای گذران زندگی خود به نحوی به این محصول وابستگی خواهند داشت. همزمان با
افزایش رشد جمعیت، میزان تقاضا برای برنج نیز افزایش می یابد، به طوری که پیش بینی شده است
که به منظور تامین تقاضا در سال 2025، سطح 50% تا 60% افزایش در تولید این محصول ضروری به نظر می رسد. در پاسخ به این نیاز روزافزون، به طور طبیعی مشکلاتی از قبیل کمبود آب، زمین،
کارگر و کودهای شیمیایی وجود خواهد داشت. تنها گندم و ذرت از نظر میزان تولید با برنج، قابل رقابت هستند. (آمار وزارت جهاد کشاورزی، 1374)
از لحاظ ایجاد اشتغال نیز برنج را می توان یکی از مهمترین منبع اشتغال و درآمد خصوصاً برای اقشار روستایی دانست. اکثر تولید کنندگان و مصرف کنندگان برنج توده فقیر دنیا را تشکیل می دهند. این
گیاه در روی مزارع 250 میلیون بهره بردار آسیایی که اکثراً دارای اراضی کمتر از یک هکتار هستند، کشت میشود (33).
برنج نقش مهمی را در تمدن و فرهنگ بشر بازی می کند، کشت برنج یکی از پایه های اجتماعی بوده و سهم زیادی را در مراسم و تمدن های آسیایی دارد. از برنج هنوز در بعضی مواقع در برخی از مناطق روستایی آسیا برای پرداختن بدهیها و دستمزدها استفاده میشود(33).
از سال 1961 تا اوایل 1990 سهم تجارت برنج در بازارهای جهانی از حدود 5/3 درصد به 5 درصد کل تولید رسیده و از آن زمان به بعد بتدریج به طور متوسط به 6 درصد افزایش یافته است. اکثر کشورها برای تغذیه جمعیت شان به طور کامل به تولید برنج خود متکی هستند امروزه علی رغم ثبات کمتری که تجارت جهانی برنج نسبت به گندم و ذرت دارد، هنوز برنج به عنوان یک کالای سیاسی در بعضی از کشورهای آسیایی مورد توجه می باشد(33).

2- 2 تاریخچه کشت برنج
برنج از قدیمی ترین گیاهان زراعی می باشد ولی قدمت آن به طور دقیق مشخص نمی باشد. بررسی ها و مطالعات انجام شده نشان می دهد که پنج هزار سال پیش از میلاد در مناطقی از چین کشت می شده است، دانشمندان منشأ آن را جنوب آسیا، هندوستان و چین می دانند. این گیاه ابتدا به صورت دیم کشت میشده است ولی با پیشرفت در امر کشاورزی، زراعت برنج به صورت فعلی درآمده است(خدابنده، 1369).
برنج زراعی گیاهی است از جنس Oriza و گونه Sativa که نزدیکی با گونه وحشی O.fatua که منشأ آن احتمالاً آسیای جنوب غربی می باشد وجود دارد.
تاریخچه کشت برنج در ایران به حدود 655 سال پیش از میلاد و به زبان هخامنشیان می رسد و در دوره اشکانیان و ساسانیان نز در نقاط مختلف از جمله گیلان، مازندران، خراسان، شوش و بابل کشت
میشده است، نواحی عمده کشت برنج در ایران استانهای گیلان، مازندران و بخشهای از خوزستان، اصفهان و فارس می باشد.
2- 3 مشخصات گیاه شناسی برنج
برنج گیاهی است از رده تک لپه ایها و تیره گندمیان1 و زیر تیره Orizoidae می باشد که دارای گونه های متعدی می باشد که گونه زراعی آن Sativa می باشد برنج زراعی2 دیپلوئید بوده و دارای 2n=24 کروموزوم میباشد.
2- 4 ریشه3
ریشه برنج از نوع سیستم ریشه ای افشان می باشد که بطور متوسط در عمق 25-20 سانتیمتری خاک گسترش مییابد. سازگاری ریشه برنج در زمینهایی که اکسیژن آن درجات طبیعی کم می باشد زیرا ریشه این گیاه به اکسیژن هوا نیاز چندانی نداشته بلکه از اکسیژن محلول در آب استفاده می نماید. ریشه برنج تا زمان تشکیل پانیکول برنج حداکثر رشد را مینماید و سپس رشد آن کم میشود.
2- 5 ساقه4
ساقه برنج به صورت استوانهای و توخالی می باشد که گل در انتهای ساقه بوجود می آید که در هر گل
سه گلچه وجود دارد که فقط یکی از آنها رشد نموده بارور میگردد و دو عدد دیگر عقیم بوده و به سختی قابل رویت می باشند و هر گل توسط دوگلوم تحلیل رفته و دوگلومل در برگرفته می شود که در هر گلچه، 6 عدد پرچم و یک مادگی با کلاله دو قسمتی و پری شکل دیده می شود.
تخمدان در برنج یک برچه ای با یک تخمک می باشد و میوه آن گونه5 می باشد. به مجموع
پوشینه و بذر اصطلاحاً شلتوک6 می گویند. برنج گیاهی است خودبارور که تعداد کمی دگرگشتی دارد (حدود 3-1 درصد)(خدابنده، 1382).
2- 6 مراحل رشد و نمو برنج
2- 6- 1- مرحله رشد برنج از سه مرحله اصلی تشکیل یافته است:
1. مرحله رویشی7 : که از جوانه زدن بذر تا پیدایش و ظهور اولیه پانیکول ادامه می یابد.
2. مرحله زایشی8 : که از مرحله ظهور اولیه پانیکول تا گلدهی را در بر می گیرد.
3. مرحله رسیدن9 : که از گل دهی شروع و تا رسیدن کامل دانه (بذر) خاتمه می یابد.
طول هر یک از مراحل رشد برنج به صورت گسترده ای توسط واریته کنترل می شود. برای مثال ارقام زود رس، مرحله رویشی را سریع تر طی می کنند. همچنین سرعت رشد و نمو برنج به درجه حرارت هوا و آب، طول روز و شرایط محیطی بستگی دارد (یوشیدا، 1981).
2- 6-2 مراحل رشد رویشی
مرحله رشد رویشی خود به چندین مرحله دیگر تقسیم می گردد:
1) مرحله خیساندن و خارج کردن آب بذر: فرآیند جوانهزنی بذر 24-18 ساعت بعد از خیساندن بذر شروع می گردد. سپس آب را از محیطی که بذر را در آن خیسانده اند خارج می نمایند، سپس بذر
را 48-24 بعد و یا وقتی که طول جوانه آن به حدود2-1 میلیمتر رسیده است می کارند. خارج کردن آب از بذر، عمل رشد و نمو جنین را از طریق در معرض اکسیژن قرار دادن تسریع می کند و باعث می شود که طی عمل جوانه زده بذر آب جذب، همچنین از علائم جوانه، آزاد شدن گرما طی این فرآیند می باشد. خارج کردن آب از بذر همچنین وزن آن را کاهش می دهد که این عمل حمل و نقل بذر را برای کاشتن و جدا شدن بذر را در طی بذر پاشی10 (کاشتن بذر) و پخش یکنواخت آن کمک می کند.
2) مرحله گیاهچه ایI11 (از جوانه زدن تا سه برگی شدن): در طی ده روز تا دو هفته بعد از کاشتن بذر گیاهچه به طور گسترده ای به انرژی ذخیره شده در بذر مانند نشاسته وابسته می باشند. در این مرحله ساقچه12 شروع به رشد و نموده و ریشه اولیه و تعدادی ریشه گره ایی، طوقه ای13 تشکیل می گردد و اولین برگ بذری غشائی14 یا کلئوپتیل توسعه می یابد. سپس اولین برگ حقیقی15 که دارای یک غلاف بود و فاقد پهنک میباشد ظاهر شده که بعداً دو برگ کامل ظاهر می گردد. سپس یک سیستم سلولی که هوا را از برگ و از طریق ساقه به ریشه هدایت می کند تشکیل می گردد. در شرایط کاشت غرقابی، ساقچه سریعتر از سیستم ریشه ای رشد می نماید تا ساقه از آب خارج شود در تحت شرایط غیرغابی ریشه سریعتر از ساقه رشد
میکند.
3) مرحله گیاهچه ای II (از 4 تا 5 برگی): در طی سومین هفته بعد از جوانه زدن، وقتی که چهارمین برگ رشد می نماید، گیاهچه شروع به انجام فرآیندی فتوسنتزی می نماید و غذای مورد نیاز خودشان را تامین می نمایند. سیستم ریشه بطور پیوسته توسعه یافته و عناصر غذایی را از خاک جذب کرده و به گیاه عرضه می نماید. وقتی که پنجمین برگ رشد می کند اولین پنجه جوانه ای تشکیل می گردد.
4) مرحله پنجه زنی16: پنجه زنی یک پریودی است که طی این دوره رشد رویشی سریع می باشد. اولین پنجه از نزدیک ساقه اصلی و در قاعده اولین برگ حقیقی بوجود می آید هر پنجه نهایتاً رشد نموده و تولید ریشه ی نابجا، یک ساقه و تعدادی برگ می نماید. اغلب پنجه های دوم تا چهارم نیز از طوقه گیاه رشد
می نمایند، بیشترین پنجه زنی در طی 4 تا 8 هفته بعد از نشا زمانیکه پانیکولها شروع به رشد مینمایند،
میباشد. مجموع تعداد پنجه های تولید شده در واحد سطح بوسیله تراکم گیاه کنترل می شود ولی رقم، زمان کاشت، حاصلخیزی ،تنشی17 که بوسیله آفات بوجود می آیند همراه با سایر شرایط محیطی و درجه حرارت می تواند در تولید پنجه مؤثر باشند. تعداد پنجه هایی که در این مدت تشکیل می شوند، تعداد خوشه ایی که بالقوه تولید میشود (خواهند شد) را نشان میدهد که مهمترین جزء از اجزاء عملکرد میباشد (یوشیدا، 1981).
5) ماکزیمم پنجه زنی18: ماکزیمم پنجه زنی در پایان مرحله رشد رویشی مشخص می شود ریشهی
گرهای یا طوقه ای که سیستم ریشه اولیه را تشکیل می دهند کاملاً توسعه یافته می باشند. در شروع پیدایش پانیکول ریشه ی نابجا کاملاً در لایه سطحی خاک رشد و توسعه می یابند. این ریشه یک توده درهم
پیچیدهای را در لایه سطحی خاک ایجاد کرده و جانشین ریشه ی طوقه ای می گردند. پنجه پیوسته از این نقطه تشکیل شده و توسعه مییابند بعد از اینکه در این زمان پنجهها تشکیل گردیده اند معمولاً
خوشههای کوچک و نه در تمام آنها تولید میشود. بعد از پنجه زدن به طور موقتی سرعت رشد کاهش
مییابد و گیاه ممکن است موقتاً زرد شود، در این موقع گیاه از رشد رویشی وارد رشد زایشی می گردد. طول روز درجه حرارت و نوع رقم در تغییر رشد رویشی به رشد زایشی(مرحله وارد شدن به رشد زایشی) مؤثر میباشد.
2- 6- 3- مراحل رشد زایشی19
الف) تشکیل پانیکول: پانیکول در داخل ساقه و غلاف برگ در قاعده پنجه اندکی بالاتر از سطح خاک تشکیل می گردد، بعد از حدود یک هفته چنین خوشه های رشد می کنند که طول آن حدود یک میلیمتر می باشد که به اندازه کافی بزرگ بوده و با چشم غیر مسلح وقتی که برآمدگی غلاف برگ و شکم مانند قاعده ساقه را به صورت طولی برش دهیم ،مشاهده خواهد شدکه خوشه (پانیکول) در حدود چند
میلیمتر طول دارند. گلدهی در حدود 35 روز بعد از بوجود آمدن خوشه شروع می شود. تعداد گلچه در هر پانیکول در طی این مدت معین می شود(یوشیدا، 1981).
ب) تمایز خوشه: بعد از اینکه طول خوشه20-10 میلیمتر رسید، میانگره های بین برگهای بخش انتهایی برنج شروع به طویل شدن می یابد. این فرآیند بنام تمایز خوشه شناخته می شود که از حدود چهارمین تا ششمین میانگره از انتها و به طور پیوسته به سمت بالا این فرآیند صورت می گیرد. میانگره انتهایی از نظر طولی، طویل تر از میانگره پایینی که در قاعده گیاه قرار دارد می باشد، طویل شدن به طور پیوسته تا زمان گلدهی ادامه دارد. در طی مراحل نهایی پانیکول کرده در داخل سنبلچه های نارس تشکیل می شود.
پانیکول در داخل غلاف برگ انتهایی توسعه می یابد و یک شکم یا برآمدگی را بوجود می آورد که توسط برگ پرچم (آخرین برگ خارج شده) و برگ پایین تر دربرگرفته می شود که معمولاً مرتب شده
می باشند. اما پانیکول خودش هنوز در داخل برآمدگی می باشد و قابل مشاهده نمی باشد.
هوای سرد در این زمان می توان سبب جلوگیری از تشکیل گرد شود، همچنین سبب کم شدن تلقیح و در نتیجه پوکی خوشه می گردد (پوک شدن سنبلچه).تنش شوری در این مرحله نیز باعث افزایش پوکی خوشه می شود(یوشیدا، 1981).
2- 7 خوشهدهی و گلدهی
در مرحله خوشه دهی میانگرهها بسرعت طویل شده و خوشه را از داخل غلاف برگ پرچم به بیرون فشار میدهند، گلدهی از نزدیکی انتهای خوشه شروع شده و به سمت پایین پیشرفت مینماید و نیز از شاخههای خارجی به داخل ادامه می یابد. گلدهی کامل هر پانیکول در حدود هفت روز به طول می انجامد، آخرین گلهایی که باز میشوند گلهای قاعده پانیکول میباشند که اغلب اینها عقیم میباشند، گلدهی کامل در یک مزرعه ممکن است بین 21-4 روز بسته به نوع واریته، عمق آب و درجه حرارت، فضای گیاه و عرضه و جذب عناصر غذایی خاک دارد. درصد سنبلچه های عقیم بوسیله زمان مشخص می گردند، هر سنبلچه یک گل دارد که بطور بالقوه می توان یک بذر را تولید نماید.
2- 8 مرحله رسیدن20
1. تشکیل دانه21: بعد از گرده افشانی سنبلچه ها شروع به ساختن نشاسته و تشکیل بذر می نمایند. یک دانه برنج وقتی رسیده می باشد که توازن تلقیح شده و بوسیله پوسته ای دربرگرفته شود آن (دانه) در 14-2 روز بعد از گردافشانی، از حالت مایع شیری به فرم خمیری غلیظ تغییر می یابد (مرحله خمیری)، بعد از 5 تا
7 روز و بیشتر دانه ها کاملاً محکم و سخت می گردند. با توجه به نوع رقم و شرایط محیطی در حدود
30 تا 45 روز لازم است تا بعد از تلقیح سنبلچه ها، وزن ماده خشک حداکثرگردد و اندازه بذر در طی این دوره معین می گردد.
2. مرحله برداشت دانه های رسیده22: برنج را وقتی رسید گویند 95 تا 100 درصد سنبلچه ها پر، سخت و زرد باشند، برداشت دانه ها موقعی صورت می گیرد غلظت رطوبت دانه ها به حدود تقریباً 18-22 درصد رسیده باشد. برداشت برنجی که برای تهیه بذر (برای کاشت در سال بعد) می باشد ممکن است در
سطح رطوبتی پایین تری انجام گیرد. مزارع در حدود 40 تا 50 روز بعد از اینکه 50 درصد پانیکولها ظاهر شدهاند در سالهای طبیعی آماده برداشت میباشند که این مدت بستگی به نوع رقم، موقعیت جغرافیایی و سالهای خیلی سرد دارد.
2- 9 نیازمندیهای رشد23
عامل اساسی رشد برای تمام گیاهان بوی‍ژه برنج جذب انرژی خورشیدی از طریق فرآیندهای فتوسنتز
میباشد که در قسمتهای سبز گیاه که دارای کلروفیل می باشند رخ میدهد، مقدار ساکاروز تولید شده در فتوسنتز از برگها، ساقه ها و غلافها به خوشه حمل شده و در آنجا بصورت نشاسته ذخیره میگردد، مقداری از قند تولید شده برای رشد و نگهداری و ترمیم آسیبهای ناشی از آفات و شرایط محیطی می گردد.
یکی از هدفهای اصلی مدیریت مزرعه فراهم کردن شرایطی است که تأثیرات منفی آفات و تنشهایی که در جذب انرژی ایجاد می شود را حداقل نماید برای انجام فرآیند فتوسنتزی یک گیاه به آب، نور،
دیاکسیدکربن، انواع عناصر غذایی و درجه حرارت آب و هوا که به اندازه کافی گرم باشد نیاز دارد (خدابنده، 1369).
دی اکسیدکربن به اندازه کافی در هوای اتمسفر در دسترس می باشد همچنین کمی نور در مراحل اولیه رشد گیاه، وقتی که علف های هرز یا آب گل آلود که مابقی در برابر عبور نور و رسیدن آن به گیاه جوان می باشد می تواند ایجاد مشکل در فتوسنتز یابد. هوای ابری یا بارانی یا مه آلود در طی پنجهزنی
و تولید خوشه میتواند از تعداد خوشه و سنبلچهها یا دانه ی پُر را کاهش دهد.
2- 10 درجه حرارت
درجه حرارت آب و هوا یک فاکتور کلیدی و اصلی در نمو برنج می باشد. درجه حرارت اپتیمم هوای برای تولید برنج حدود °C 33-25 (بجز برای مرحله رسیدن که تا اندازه ای به درجه حرارت پاین تر نیاز است) می باشد. درجه حرارت کم برای مدت طولانی در طی مراحل اولیه برنج به طور جدی رشد و نمو گیاهچه برنج را به تأخیر می اندازد، همچنین درجه حرارت مطلوب آب بین °C 29-25 می باشد. گیاهانی که تحت درجه حرارتهای پایین رشد می کنند کوتاهتر می باشند و برگهای سبز تیره و کم رشد بوده و انتهای (ساقه) آن طویلتر می باشد.درجه حرارت پایین از جذب عناصر غذایی مانند فسفر و روی بطور قابل ملاحظه ای جلوگیری می کند. درجه حرارت °C 5/15 در شب برای چندین ساعت در طی حدود دو هفته قبل از ظهور خوشه وقتی که دانه های گرده رشد می نمایند پُوک شدن، نیمه پُر شدن سنبلچه ها می گردند.
افزایش عمق آب تا حدود 20-15 سانتیمتر بعد از پیدایش پانیکول به محافظت و نگهداری
خوشههای در حال رشد از سرمای زیادکمک می کند بعضی از واریته های برنج مقاومت بیشتری به هوای سرد و خنک دارند و از این واریته ها باید در نواحی هایی که هوای سرد سخت به عنوان یک مسئله مهم می باشد استفاده کرد.
بعد از مرحله خوشه دهی بادهای خشک و درجه حرارت بالای °C 35 یا درجه حرارت پایین تر از °C 15 تاثیر منفی و بدی روی گرده افشانی و در نتیجه پتانسیل تشکیل بذر می گذارد.
اگر مزارع قبل از برداشت و زودتر از موعد مقرر زهکشی شوند، ترکیب درجه حرارت بالا با نوسان رطوبت و تنش آب در طی مرحله رسیدن دانه ممکن است سبب آفتاب سوختگی، گل سفیدی، عدم تشکیل کامل بذر گردد، بذر در آفتاب سوخته در طی برداشت و تولید برنج سفید به شکسته شدن حساس
می باشند.
2- 11 آب
اغلب مزارع برنج بطور پیوسته از مدتی قبل از کاشت بذر تا چند هفته قبل از برداشت به صورت غرقابی آبیاری می شوند. غرقاب کردن خاک باعث حداقل شدن نوسان درجه حرارت خاک می گردد و رقابت علف های هرز را کاهش می دهد و جذب عناصر غذایی را زیادتر می کند و عملکرد را به میزان زیادی بالا میبرد. برای اینکه برنج گیاهی است که به صورت طبیعی نیمه آبزی24 میباشد. برنج تحت شرایطی که طور پیوسته غرقاب میباشد به صورت های ثابتی نسبت به برنجهایی که در شرایط غیر غرقابی25 کشت میشوند رشد می نماید و عملکرد بذر در هر خوشه و رسیدن آنها نیز بیشتر می باشد. شرایط غرقابی رشد گیاهچه را کند می کند. اما در 30 روز بعد از نشاء گیاهچه به اندازه کافی بلند و طویل بوده و برگها و پنجه ها در خارج از آب قرار دارند.
کیفیت آب آبیاری در مورد برنج مهم می باشد. البته آبهایی که از ذوب شدن برف کوهها حاصل شده جهت آبیاری استفاده می شود چندان مسئله ای وجود ندارد، بلکه آبهایی که از چاهها جهت آبیاری پمپ می شوند باعث کلروزه شدن گیاه به علت کمبود آهن، روی به علت بالا بردن بی کربنات در اینگونه آبها می باشد. آبیاری با آب شور باعث کاهش رشد رویشی گیاه برنج و محصول نهایی خواهد شد.آب با هدایت الکتریکی بیش از 3 دسیزیمنس بر متر باعث رشد گیاه برنج می شود.
2- 12 عناصر غذایی26
یک گیاه برای انجام اعمال طبیعی خود به جذب عناصر غذایی معدنی و دسترسی کافی به آنها نیاز دارد. کمبود عناصر غذایی رشد گیاه را به تاخیر می اندازد و در گیاهان دارای کمبود عناصر غذایی علائم کمبود پدیدار می گردد که ممکن است با آسیب های آفات و بیماریها اشتباه گردد.
گیاهان دارای کمبود مواد غذایی قدرت فتوسنتزی ضعیف تری در مقایسه با گیاهان طبیعی می باشند و قادر نمی باشند با علف های هرز رقابت نمایند (رقابت ضعیف) و مقاومت کمتری به آفات و امراض
از خود نشان می دهند. کود دهی زیاد بخصوص کودهای ازته سبب زیاد شدن رشد رویشی گردیده
و پوسیدگی ساقه را افزایش داده و سبب پوک شدن خوشه ها گیاه می گردد. بنابراین استفاده بهینه از کود از بروز مسائل فوق جلوگیری نموده و حتی در بعضی از مواقع این مشکلات را برطرف می نماید (دوبرمن و فروست، 1997).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل سوم
بررسی منابع

3- 1 تنـش
– شوری
اکثر مشکلات شوری در گیاهان عالی در اثر ازدیاد کلرید سدیم ایجاد می شد یونهای ca2+ ، mg2+ و so4 2- زمانی که غلظت آنها از حد خاصی فراتر رود باعث بروز تنش شوری می شوند. کلرور سولفات به علت حلالیت زیاد مهمرین عامل بروز عوارض ناشی از شوری هستند که منجر به اختلال در فعالیت های متابولیکی همچون فتوسنتز، فعالیت های آنزیمی و عدم تعادل در جذب عناصر غذایی می گردند (فین و همکاران، 2002).
یک تعریف قابل قبول و گسترده از یک خاک شور عبارتست از هدایت الکتیریکی در یک عصاره اشباع با EC که از 4 میلی مول در 25 درجه سانتیگراد تجاوز نماید. به همین نسبت لفظ شور به خاکهایی اطلاق می شود که حاوی غلظت های مشخصی از نمک های محلول برای ایجاد خسارت در گیاهان
باشد (32).
بر اساس تعاریف شانون و گریو (1999) شوری عبارت است از حضور بیش از اندازه نمک های قابل حل و عناصر معدنی در محلول آب و خاک که منجر به تجمع نمک در ناحیه ریشه شده و گیاه در جذب آب کافی از محلول با اشکال مواجه می شود (45).
روادز و همکاران (1992) واژه شوری را برای خاک هایی به کار بردند که بش از یک دهم درصد نمک داشته باشند. حد بحرانی نمک برای گیاهان پنج دهم درصد وزن خشک خاک می باشد (42).
3- 2 فیزیولوژیکی تحمل به شوری در گیاه برنج
برنج به دو روش خود را برای تحمل نمک های رسیده به اندامهای هوایی منطبق و سازگار می نماید:
1. رقیق نمودن غلظت املاح موجود در گیاه از طریق رشد اندام های خود
2. اختصاص املاح به برگ های مسن تر
آزمایشات به نژادی که در برنج نشان داده که ارقامی که دارای سرعت رشد زیادتری هستند نسبت به ارقام دارای رشد کند تحمل به شوری بالاتر دارند. این ارقام ممکن است از نظر سرعت جذب NaCI به داخل اندام های هوایی خود مشابه باشند ولی آنهایی که رشد سریعتری دارند به هر واحد وزن خشک
اندام های هوایی مقدار نمک کمتری در خود ذخیره می کنند، زیرا این دسته از ارقام قادرند مقدار ماده خشک بیشتری به ازای یک واحد نمک جذب شده تولید کنند.
همچنین مشاهده شد که این ارقام قادرند کلرید سدیم را بیشتر در برگ های پیر خود و مقدار کمتری را در برگهای جوان در حال رشد خود ذخیره کنند در این حالت برگ های پیر بر اثر تجمع نمک از بین
میروند و در نتیجه گیاه برای حفظ سطح فتوسنتز کننده خود به تولید برگ های جدید پرداخته و تجمع نمک را در نقاط فعال رشد خود شدیداً کنترل می نماید (13).
3- 3 اثرات شوری در مراحل مختلف رشد گیاه برنج
اثرات سمی یون ها از زیاد جذب Na+ و Cl- می باشد.
1. کاهش قدرت جذب عناصر غذایی نظیر ca2+ ، K+
2. تأثیر اسمزی املاح بر روی رشد گیاه


پاسخ دهید